Natura 2000, meer dan 30 opdrachten

In 2000 werd bijna al het water in Nederland aangewezen als Vogelrichtlijngebied en later als Natura 2000-gebied. Recreatie bleef mogelijk mitsdien het geen ‘significant negatieve effecten’ veroorzaakte. Passende beoordeling, instandhoudingsdoelen, NB-wet vergunningen, het beheerplan en de gedragscode, goed voor meer dan 30 opdrachten.

De natuurwetgeving heeft tot veel discussies geleid. Vanaf het eerste begin is Waterrecreatie Advies nauw bij de problematiek betrokken geweest. Van 1998 tot 2000 voerden wij het secretariaat van het Platform Vogelrichtlijn. We schreven een door 35 nationale organisaties ondertekende petitie voor de Tweede Kamer over de te verwachten gevolgen en vooral zorgen. Er werden in de jaren daarna aanbevelingen opgesteld voor verbetering van de wetgeving, met name gericht op uitvoerbaarheid.  Als adviesbureau liepen wij in de dagelijkse praktijk tegen allerlei problemen aan.

Door de onbalans die de wetgeving veroorzaakte, ontstond wrijving tussen recreatie- en natuurorganisaties. Watersporters werden weggezet als verstoorders met als effect dat het draagvlak voor natuur daalde. Wij hebben partijen bij elkaar gebracht, onzin aan de kaak gesteld en gezocht naar oplossingen. Voorbeelden zijn de aanpak zoals die nu in het Beheerplan terugkomt, de Gedragscode voor het IJsselmeergebied en het maken van onderscheid in soort, tijd en plaats bij soorten vogels en soorten waterrecreatie als het over mogelijke verstoring gaat.     

Wij leerden als adviesbureau in de watersport hoe de natuur functioneerde, over broedvogels en wintergasten, over habitatgebieden, waterplanten en de voedselketen. Een leerzame en nuttige periode. Door de natuurwetgeving ontstond ook behoefte aan meer en betere gegevens over de watersport, over soorten boten, vaarbewegingen, vaargedrag, uitbreidingsplannen, etc.  Natuur en recreatie hebben vaak met elkaar te maken. Het kunnen beleven van de natuur is een belangrijk motief om met een boot te gaan varen (zie onderzoek naar het vaargedrag van watersporters).   

Navolgend een overzicht van meer dan 30 door ons uitgevoerde projecten waarin de natuurwetgeving direct of indirect een rol speelt.  

  • Vaarbewegingen vanuit de Laakzone naar de Randmeren (2017, gemeente Bunschoten)
  • Onderzoek (te verwachten) overlast waterplanten IJsselmeergebied (2017, 16 opdrachtgevers via crowdfunding)
  • Te verwachten vaarbewegingen vanuit Breskens na realisatie van het waterfront en het zeezeilcentrum ten behoeve van aanvraag NB-wet vergunning / MER door Arcadis (2016, Jachthaven Breskens BV)
  • Te verwachten vaarbewegingen vanuit woningbouwproject De Krijgsman via de Muidertrekvaart naar het Natura 2000-gebied Markermeer – IJmeer ten behoeve van aanvraag NB-wet vergunning door Arcadis (2016, KNSF Vastgoed II BV)
  • Verwachting bezoekersaantallen project Hollandse Hout naast de Oostvaardersplassen bij Lelystad i.v.m. NB-wet vergunning (2015, Staatsbosbeheer)
  • Expert judgement toename recreatievaart in de Naardertrekvaart na realisatie van een verbinding met het Gooimeer (2015, Tauw BV)
  • Actualisatie (2010 – 2015) van het te verwachten recreatief gebruik van de bypass in Kampen (2015, Ministerie van I&M)
  • Effecten nieuwe kitesurfzone bij Marina Muiderzand op Natura 2000-gebied Markermeer - IJmeer (2014, Marina Muiderzand i.s.m. Oranjewoud)
  • Werkbijeenkomst / brainstorm over de haalbaarheid van Zeejachthaven Katwijk  i.v.m. aangrenzende Natura 2000-gebieden (2013, provincie Zuid-Holland)
  • Vaarmogelijkheden project Laakzone vanaf de woonwijk Vathorst (Amersfoort) naar Natura 2000-gebieden in de Randmeren, gevolgen i.v.m. vergunning NB-wet (2012, gemeente Amersfoort)
  • Beantwoording vragen provincie Noord-Holland over concept Voortoets aanleg schutsluis Middeneiland, IJburg Fase 2 (2012, Ontwikkelingsbedrijf Gemeente Amsterdam, Projectbureau IJburg)
  • Effecten uitvarende boten vanuit een nieuwe jachthaven op IJburg (Watersportvereniging IJburg) op Natura 2000-gebied Markermeer - IJmeer (2012, Projectbureau IJburg / gemeente Amsterdam)
  • Evolutie Natura 2000 en het vergunningentraject richting Beheerplan (2012, Waterrecreatie Advies) 

Gedragscode recreatie IJsselmeergebied

  • Opstellen Gedragscode IJsselmeergebied i.s.m. de Stichting Waterrecreatie (2011 - 2016, Stichting Waterrecreatie IJsselmeer en Randmeren)
  • Gedragscode IJsselmeergebied en het Beheerplan, het JAN!-advies (Juridische Adviesgroep Natura 2000) en de reactie van de Regiegroep Recreatie & Natuur (RRN) (2010, i.s.m. de RRN en Commit Consulting)
  • Ecologische haalbaarheidsstudie naar mogelijkheden kleine watersport IJburg 2e fase (na NEA bestaand gebruik door Witteveen en Bos t.b.v. beheerplan) i.v.m. Voortoets Natuurbeschermingswet 1998, i.s.m. Arcadis (2010, Projectbureau IJburg)
  • Havenvisie Wadden, gevolgen uitbreidingsplannen jachthavens op de natuur in de Waddenzee (2009, Stuurgroep Convenant Waddenzee i.s.m. Oranjewoud)
  • Quickscan effecten realisatie nieuwe jachthaven bij NDSM-werf (nu Amsterdam Marina) op Natura 2000-gebied Markermeer - IJmeer, onderdeel Vooronderzoek Milieueffectrapportage (2009, gemeente Amsterdam, Projectbureau Noordwaarts)

Verstoringsafstand.jpg

  • Reactie op het door RIZA ontwikkelde model om de effecten van de recreatievaart op de populatieomvang van beschermde soorten vogels op basis van verstoringsafstanden te kwantificeren (2009, Kenniscentrum Recreatie / Ministerie LNV, Den Haag)
  • ‘Second opinion’ significante effecten Natura 2000 ten gevolge van uitvarende boten vanuit een nieuwe jachthaven in Muiden (2008, gemeente Muiden en Projectbureau IJburg)
  • Inventarisatie bestaand recreatief gebruik van het IJsselmeer- en Randmerengebied ten behoeve van het Beheerplan IJsselmeergebied (2007, Rijkswaterstaat / RIZA in samenwerking met Oranjewoud)
  • Handreiking "Aanbevelingen verbeteringen uitvoering Natura 2000" (2007, Nederlands Platform voor Waterrecreatie, NPvW)
  • Zwartboek (on)bedoelde gevolgen Natura 2000 (2006, HISWA Vereniging, RECRON, Watersportverbond, Belangenvereniging Beroepschartervaart BBZ en Sportvisserij Nederland)
  • Toename vaarbewegingen en gevolgen uitbreiding Jachthaven de Eemhof op het Vogelrichtlijngebied Eemmeer & Gooimeer Zuidoever (2007, Jachthaven De Eemhof)
  • Gevolgen realisatie nieuwe passantenhaven in Den Helder (nu Jachthaven Willemsoord) voor de Speciale Beschermingszone Waddenzee, 2006, gemeente Den Helder)
  • Quickscan gevolgen Vogel en Habitatrichtlijn voor uitbreidingsplannen Jachthaven De Lunenburg, (2006, Jachthaven De Lunenburg)
  • Voorbereiding in procedure brengen uitbreidingsplan WSC de Zeilhoek (2005-2007, WSC De Zeilhoek, Katwoude)
  • Gevolgen voor de EHS en Ruimtelijke onderbouwing Attractiepunt Hans & Grietje (nu Pannenkoekenhuis Hans & Grietje Zeewolde (2004 - 2006, Hans en Griet BV)
  • Haalbaarheidsstudie voor kwaliteitsverbetering en uitbreiding Recreatiepark de Voorst (2004, Recreatiepark de Voorst)
  • Gevolgen uitbreidingsplannen Jachthaven Wetterwille en inventarisatie beschikbare informatie in relatie tot de Vogel- en Habitatrichtlijn en de Flora en Faunawet (2003, Jachthaven Wetterwille, Loosdrecht)
  • Recreatieontwikkeling in Flevoland op slot? (2003, Provincie Flevoland)
  • Gevolgen Flora en Faunawet, Wilde planten en dieren machtig mooi of te machtig? (2003, HISWA Vereniging)
  • Onderzoek uitvaarpercentages jachthavens IJsselmeergebied (2001, RWS / RIZA)
  • Effecten watersport in de Speciale Beschermingszone Ketelmeer in relatie tot de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn (2001 en 2003, RWS, RIZA en de provincie Flevoland)
  • Samen meer IJsselmeer, visie recreatie en natuur (2000, HISWA Vereniging, het Watersportverbond en Natuurmonumenten, de Landschappen, de ANWB, de RECRON, de Vereniging voor Beroepschartervaart (BBZ) en de Sportvisserij Nederland)

    Reactie Stichting WIJ op aanwijzing Vogelrichtlijngebieden in 2000
  • Secretariaat Platform Vogelrichtlijn. Opstellen en aanbieden petitie aan Vaste Kamercommissies LNV en EZ op 8 februari 2000 inzake ongewenste effecten aanwijzing Vogelrichtlijngebieden (1998 - 2000, in opdracht van 35 organisaties)
  • Onderzoek naar de watersport in de Randmeren en de noodzaak om watersport te zoneren (1997, Kamer van Koophandel Flevoland)

 

Downloads:

2017 - Te verwachten overlast waterplanten IJsselmeergebied
2016 - Gedragscode IJsselmeergebied
2012 - Evolutie Natura 2000
2010 - Het JAN!-advies en de reactie van de Regiegroep Recreatie & Natuur
2007 - Aanbevelingen verbeteringen uitvoering Natura 2000
2006 - Zwartboek (on)bedoelde gevolgen Natura 2000
2000 - Samen meer IJsselmeer, visie recreatie en natuur
2000 - Petitie aan Vaste Kamercommissies LNV en EZ


DEEL DEZE PAGINA


Facebook Twitter Google+ Linkedin




Havenvisie voor de Waddenzee


Ontwikkelingen in de Waddenzee hebben jaren lang beleidsmatig op slot gezeten. Het is een kwetsbaar gebied, maar er was een toenemende vraag naar kwalitatief goede passantenplaatsen op de eilanden. Omdat in de havens onvoldoende plaats was, vielen boten buiten de haven droog of gingen voor anker. Dat was niet goed voor de natuur.



Expert judgement vaarbewegingen Naarder- en Muidertrekvaart


In 2008 en 2010 werden wij door Grontmij betrokken bij mogelijke verbindingen vanaf de Naardertrekvaart bij Naarden naar het Gooimeer. In 2015 vroeg advies- en ingenieursbureau Tauw een expert judgement van het te verwachten recreatief gebruik. In 2016 volgde de Muidertrekvaart in opdracht van gemeente Gooise Meren.



Breskens, hotspot voor zeezeilers


Het waterfront van Breskens gaat op de schop. Er komt een nieuwe visafslag en een visserijmuseum in de Handelshaven. De voormalige Vissershaven wordt ingericht als jachthaven. Bij de transformatie ontstaat ruimte voor ruim 400 woningen en appartementen. Verder krijgt Breskens een Zeezeilcentrum en wordt het een ‘Internationale hotspot voor zeezeilers’.



Onderzoek vaargedrag watersporters


Tussen 2002 en 2008 heeft Waterrecreatie Advies vijf grote onderzoeken uitgevoerd onder passanten in het IJsselmeer en de Waddenzee (2002), Noordzee (2003), Randmeren en Flevoland (2006), Friesland (2007) en het Deltagebied (2008). Omdat de methodiek hetzelfde was, kunnen de vaargebieden met elkaar worden vergeleken.



Excursies, presentaties en beurzen


Onze eerste excursie was een vaartocht in 1996 op zoek naar locaties voor het ‘Aanlegplaatsenplan Randmeren’. Tegenwoordig organiseren wij geregeld excursies, geven wij presentaties over ontwikkelingen in de watersport en hebben met onze partners op beurzen gestaan in China, India en Dubai.



IJburg en projecten in en rond Amsterdam


In 1994 hebben wij met de brancheorganisaties HISWA, BBZ en Watersportverbond mogen reageren op de eerste plannen om een deel van IJmeer in te polderen. Liever niet, maar als de politiek anders besloot, dan geen polder zoals Flevoland, maar eilanden. Het werd IJburg, veel eilanden en een van de waterfronten van Amsterdam.



Havens in Spakenburg


In 2000 heeft Waterrecreatie Advies samen met de gemeente Bunschoten een nota Recreatie en Toerisme opgesteld met als titel “Een deurkiek”. De nota was het begin van een langdurige samenwerking met de gemeente en een volledige herinrichting van het waterfront en de havens in Spakenburg.



Onderzoek naar 'end of life' boten in Nederland


De watersporter vergrijst en het vaargedrag verandert. Jongeren zijn minder snel geneigd een boot te kopen en dat heeft op termijn grote gevolgen voor de sector. Aan Waterrecreatie Advies is gevraagd hoe snel de ontwikkelingen gaan.



Recreatievaart in de Bypass van Kampen


Bij veel neerslag en bijbehorende waterafvoer via de IJssel in combinatie met een harde een aanhoudende noordenwind dreigt de stad Kampen af en toe onder water te lopen. Het water kan niet goed afvloeien in de richting van het Ketelmeer. Er komt een bypass rond de stad, een buitenkans voor recreatief medegebruik.



Ontwikkeling watersport IJsselmeergebied 2012 - 2016/17


In opdracht van de provincies Fryslân, Overijssel, Gelderland, Flevoland en Noord-Holland en Rijkswaterstaat heeft Waterrecreatie Advies in 2012 onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van de watersport in het IJsselmeergebied. Voor het eerst sinds 1994 was het aantal boten gedaald. De gevolgen van de economische crisis werden zichtbaar.



Telling vaarbewegingen jachthavens


Vanaf 9.00 uur tot 20.00 uur is in 7 jachthavens het aantal boten geteld dat de haven in- en uitvoer. Tellingen vonden plaats in het hoogseizoen en het naseizoen. Opdrachtgever was Rijkswaterstaat/RIZA met het doel een computerprogramma te maken over de verstoring van watervogels door recreatievaartuigen.



Muiden Watersportstad


Muiden is een bijzondere watersportplaats. Het Muiderslot en het Muizenfort, de Grote Zeesluis met terras waar menigeen genoten heeft van een kopje koffie, de gezellige restaurants, de charterschepen en de oudste watersportvereniging van Nederland (KNZ&RV, opgericht in 1847). Passanten gaan graag naar Muiden.



De Zelfbedieningsovertoom®


De Zelfbedieningsovertoom® is een prijstechnisch interessant en innovatief alternatief voor een sluis. Je vaart de overtoom in, drukt op de startknop en wordt vervolgens naar de andere kant van de dijk of dam getransporteerd. De boot blijft horizontaal en de bemanning kan aan boord blijven. Als aanvulling op zelfbedieningssluizen en -bruggen zorgt de Zelfbedieningsovertoom® voor nieuwe vaar- en routemogelijkheden in Nederland.



Onderzoek overlast waterplanten IJsselmeergebied


Dit onderzoek is via crowdfunding gefinancierd. Het rapport levert inzicht in de achtergronden van het probleem en op die manier belangrijke informatie voor het overleg tussen alle betrokkenen



Hanzelijn en de A50-N307, tunnels en bruggen


In 1998 kreeg het net opgerichte Waterrecreatie Advies opdracht van KPMG, Bureau voor Economische Argumentatie om te helpen bij het in kaart brengen van de economische gevolgen van een brug of tunnel voor de kruising van de Hanzelijn met de Randmeren.



Platform jachthavens IJsselmeergebied


In 1992 heeft Reinier Steensma het Platform jachthavens IJsselmeergebied opgericht. Drie keer per jaar komt de groep bij elkaar. Gespreksonderwerpen zijn o.a. ruimtelijke ontwikkelingen en de toekomst van de watersport. De deelnemers beheren ca. 40% van de ligplaatsen in het IJsselmeergebied. Er zijn ook deelnemers uit de Waddenzee.



Jongeren en watersport


In opdracht van de provincie Fryslân (Friese Merenproject) heeft Waterrecreatie Advies onderzoek gedaan naar jongeren en watersport. Friese ondernemers maken zich zorgen over de jeugd en de toekomst van de watersport. Een bijzonder onderzoek waarin veel nationale en regionale cijfers bijeen zijn gebracht.



Watersport in Limburg


Eind 2012 heeft Waterrecreatie Advies onderzoek gedaan naar de watersport in het Limburgse Maasplassengebied. Alle jachthavens, passantenhavens en winterstallingbedrijven hebben meegewerkt (respons 100%). De resultaten zijn door Bureau Vrolijks gebruikt voor een Nautisch PvE voor de Maasplassen.



Watersport op de Haagse stranden


Waterrecreatie Advies heeft in opdracht van de gemeente Den Haag de wensen van de gebruikers van het strand geïnventariseerd. Golfsurfers, windsurfers, kitesurfers, SUP-pers, kanoërs, catamaranzeilers en zwemmers komen graag naar de kust tussen Scheveningen en Kijkduin. Het is druk op het strand.



Aantal boten in Nederland


Publicaties, nieuwsberichten en “Kerncijfers” over o.a. het aantal boten in Nederland, over groei en krimp in de watersport, de ontwikkeling van wachtlijsten en bezettingsgraden, vaarbewegingen, passanten die langer blijven liggen, bestedingen aan de wal, vergrijzing of inspelen op trends, bijna altijd gaat het over onze cijfers.



Ontwikkeling watersport Hollandse Plassen 2008 - 2015


De provincie Zuid-Holland heeft opdracht verleend aan Waterrecreatie Advies om onderzoek te doen naar de ontwikkeling van de watersport in de Hollandse Plassen. Het te onderzoeken gebied bestaat uit 6 gemeenten: Alphen aan den Rijn, Kaag en Braassem, Leiden, Leiderdorp, Nieuwkoop en Teylingen.



Jachthaven Pontsteiger Amsterdam


In 2014 werd door ontwikkelaars Dura Vermeer en De Nijs en architect Arons en Gelauff aan Waterrecreatie Advies gevraagd naar ontwerpvarianten, inrichting en investeringskosten van een jachthaven die deel uitmaakt van de nieuwste uitbreiding van het waterfront van Amsterdam, het iconische gebouw op de Pontsteiger.



Gevolgen windmolenpark Afsluitdijk voor de waterrecreatie


Windpark Fryslân BV heeft het voornemen om een windpark te realiseren in het Friese deel van het IJsselmeer, nabij de Afsluitdijk. Het windpark bestaat uit 89 turbines met een tiphoogte van 183 meter en ligt op 6,4 km uit de kust van Makkum. Waterrecreatie Advies bracht de gevolgen in kaart.



Ruimte voor de Rivier in Wanssum (L)


Waterrecreatie Advies werd uitgenodigd mee te denken over de toekomst van de haven in Wanssum. In opdracht van de provincie Limburg werd door DLG Regio Zuid in februari 2012 een ontwerpatelier georganiseerd. Om bij hoogwater de veiligheid te garanderen wordt de oude Maasarm gereactiveerd, dijken verlegd en twee nevengeulen gegraven.



Deltaprogramma en waterpeil IJsselmeergebied


Over het waterpeil in het IJsselmeergebied wordt al heel lang gediscussieerd. Aanleiding is de verwachte stijging van de zeespiegel en bodemdaling. De spuicapaciteit in de Afsluitdijk wordt vergroot en voor noodgevallen worden pompen bijgeplaatst. Rijkswaterstaat wil naar een flexibel peilbeheer. De recreatiesector vreest de gevolgen.



Ruimte voor de Rivier in Deventer


Waterrecreatie Advies heeft in 2008 de bestaande situatie, de wensen en het toekomstperspectief van verschillende watersportverenigingen langs de IJssel bij Deventer onderzocht. De informatie was nodig voor een ontwerpsessie die zou volgen over de toekomst van Deventer buitendijks in verband met het project Ruimte voor de Rivier.



Verdienmodel voor het rivierfront van Veessen


Waterrecreatie Advies heeft voor de gemeente Heerde een Verdienmodel gemaakt voor het rivierfront van Veessen. Het ging om een indicatieve onderbouwing van de financiële rentabiliteit van geplande en gewenste maatregelen in het waterfront. Was het voor een private partij aantrekkelijk om de haven met deelobjecten / voorzieningen te exploiteren?



Haveninrichtingsplan voor Harlingen


In 2010 heeft Waterrecreatie Advies in opdracht van de gemeente Harlingen een inrichtingsplan voor de Noorderhaven, de Zuiderhaven en de Nieuwe Willemshaven opgesteld. Dit als uitwerking van de Havenvisie Wadden. In het Haveninrichtingsplan zijn voorstellen gedaan die inmiddels de realisatiefase naderen.



SWOT, kansen in Friesland, Overijssel en Zuid-Holland


In 2009 en 2010 heeft Waterrecreatie Advies voor het Friese Merenproject 20 watersportplaatsen “gekeurd”. Na forse investeringen in het routenetwerk moesten de bestedingen van de watersporters omhoog. Met de provincie, gemeenteambtenaren en stedenbouwkundigen werden vaartochten georganiseerd.



Recreatietoervaart; kwaliteit van havens en bestedingen


In 1994 is voor de eerste keer onderzoek gedaan naar o.a. de bestedingen van watersporters. In 2002 werd dit onderzoek herhaald. In 2013 hebben 787 passanten en ligplaatshouders in 13 havens een vragenformulier ingevuld. 50% had een ligplaats in het IJsselmeergebied, de andere helft kwam uit de rest van Nederland en uit het buitenland.



Kansen waterrecreatie in Almere


Waterrecreatie Advies heeft een presentatie verzorgd in Almere over trends en ontwikkelingen. Daarna hebben de aanwezigen een SWOT en een WAPP-lijst opgesteld. In beleidsvisies wordt vaak gesproken over “motiveren”, “faciliteren”, “initiëren” en “stimuleren” zonder afspraken te maken over wie nu werkelijk wat gaat doen.



Opmeer en de BRTN


Het dorpje Opmeer in Noord-Holland wilde graag een haventje voor ligplaatshouders en passanten. Het is een prachtig voorbeeld hoe dankzij het enthousiasme van de gemeente Opmeer, Recreatieschap Westfriesland en bewoners knelpunten worden opgelost en nieuwe DM routenetwerken ontstaan.



Een zeejachthaven in Katwijk


Katwijk is een bijzondere kustplaats. Alleen in Harger (NH) en Katwijk kan je vanuit “het binnenland” met de boot tot vlak bij het strand komen. Je kunt alleen niet de Noordzee op. Hoe erg is dat en is er een manier te bedenken waarop dat wel kan. Na 5 projecten in Katwijk hebben wij daar wel een idee over.



Havenvisie Enkhuizen


De Havenvisie voor Enkhuizen is klaar. De WAPP-lijst zal als Actieprogramma met betrokkenen worden omgezet in een Uitvoeringsdocument.



Olympische Spelen in 2028


In 2006 heeft NOC*NSF een plan opgesteld om in 2028 de Olympische Spelen in Nederland te organiseren. In 2010 kreeg Waterrecreatie Advies opdracht van de gemeente Den Haag een ruimtelijk Programma van Eisen (PvE) op te stellen “indien Scheveningen zich kandidaat zou stellen als locatie voor het Olympisch zeilevenement".



Watersport in 2030, 2040 en 2050


In opdracht van RWS | Water, Verkeer en Leefomgeving heeft Waterrecreatie Advies een prognose opgesteld voor de ontwikkeling van de recreatievaart in 2030, 2040 en 2050. Aanleiding is een nationale markt- en capaciteitsanalyse (NMCA) van het gebruik van vaarwegen, bruggen en sluizen in de toekomst.



Ruimte voor de Rivier


Projecten rond het onderwerp Ruimte voor de Rivier: haven Wanssum, Bypass Kampen, Deventer buitendijks, Rivierfront Veessen



Kansen waterfronten gemeente Zederik


De gemeente Zederik ligt net onder de stad Utrecht en grenst aan de Lek en het Merwedekanaal. Waterrecreatie Advies kreeg opdracht de kansen voor de waterfronten van Meerkerk, Ameide en Lexmond in kaart te brengen.